Jaskinie i schroniska skalne są charakterystyczną grupą form związanych z wapieniami i działalnością krasową wód podziemnych. Wyżyna Krakowsko-Częstochowska jest obszarem licznego ich występowania. Do tej pory zinwentaryzowano tu ok. 1800 jaskiń i schronisk (małych jaskiń), z czego na Ojcowski Park Narodowy przypada ponad 600. Rozwinęły się one głównie w skalistej odmianie wapienia jurajskiego.
   Do najdłuższych jaskiń na terenie Parku należą: Łokietka (320 m), Ciemna (209 m), Zbójecka (189 m), Okopy Wielka Dolna (110 m), Sąspowska (100 m), Krakowska (96 m), Biała (84 m), Koziarnia (90 m). Natomiast najdłuższą jaskinią w pd. części Wyżyny jest Wierzchowska Górna (950 m), leżąca w sąsiedztwie OPN, w Dolinie Kluczwody. Najliczniejsze skupisko dużych jaskiń znajduje się w wąwozie Jamki; pozostałe, mniejsze jaskinie i schroniska leżą przeważnie na lewym zboczu Doliny Prądnika, od Grodziska po Prądnik Korzkiewski, a kilkanaście w Dolinie Sąspowskiej. Mają one na ogół przebieg poziomy i rozmieszczone są na różnych wysokościach nad dnem dolin. Niektóre wejścia do jaskiń są dobrze widoczne, jednak większość z nich jest trudna do odnalezienia w skałkach. Jaskinie Łokietka i Ciemna są udostępnione do zwiedzania.

Schronisko Wylotne - jedno z wielu schronisk skalnych na terenie Parku

Od 1992 roku na terenie Parku katalogowane są wszystkie jaskinie i schroniska skalne. Pracę tą wykonuje zespół speleologów pod kierunkiem mgr. Michała Gradzińskiego. Opis każdego obiektu zawiera najważniejsze dane, tj. nazwę, informacje dotyczące położenia, długość, deniwelację, rozciągłość, wysokość otworu jaskini n.p.m. i nad dno dolin; do opisu dołączony jest plan, historia poznania i piśmiennictwo dotyczące każdego obiektu. Informacje te zawarte są w kartach katalogowych oraz w wydawanych w nakładzie 100 egz. publikacjach.
Przypuszcza się, że na terenie Parku może być ok. 700 tego typu obiektów.

W 2000 r. katalogowano jaskinie północno-zachodniej części Doliny Prądnika, od ujścia doliny bocznej do Prądnika, tzw. Jerzmanowskiej Drogi do zródeł Prądnika w Sułoszowej.

W latach 2004-2005 r. katalogowano jaskinie środkowo-wschodniej części Doliny Prądnika, od ujścia doliny bocznej, którą biegnie droga wojewódzka nr 773 Grodzisko - Skała do wąwozu "Zamkowa Droga". Skatalogowano 51 jaskiń i schronisk. W roku 2006 skatalogowano jaskinie położone w części środkowej Doliny Prądnika na jej wschodnim stoku, od linii cieku wąwozu "Zamkowa Droga" do wąwozu "Wawrzonowy Dół". Katalog wykonywał doświadczony zespół speleologów pod kierunkiem dr Michała Gradzińskiego. Opis każdego obiektu zawiera najważniejsze dane, tj. nazwę, informację dotyczącą położenia geograficznego i administracyjnego, a także długość, deniwelację, rozciągłość, wysokość otworu jaskini n.p.m. i nad dno doliny. Do opisu jaskini jest dołączony jej plan, historia poznania i piśmiennictwo. Każda część inwentarza jest wydawana w formie osobnej publikacji formatu A-4. Dotychczas ukazało się 14 zeszytów obejmujących mniej więcej 80% dorzecza Prądnika. Do zinwentaryzowania pozostała znaczna część lewego zbocza Doliny Prądnika z największymi kompleksami skalnymi, które zapewne kryją wiele nieznanych dotychczas jaskiń. Łączna liczba jaskiń w dorzeczu Prądnika może zatem dojść nawet do 700. Warto dodać, że wg stanu wiedzy na lipiec 2004 r. z obszaru Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i Wieluńskiej jest znanych 1804 jaskinie, z czego na dorzecze Prądnika przyda około 30% wszystkich jaskiń Wyżyny.

Przebieg inwentaryzacji jaskiń na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego

Rok	Część Parku	Ilość jaskiń
1992	Wąwóz Koziarnia	47
1994	Dolina Sąspowska, część wschodnia	89
1995	Dolina Sąspowska, część zachodnia	35
1995	Dolina Sąspowska, Wąwóz Jamki	50
1996	Chełmowa Góra	49
1997	Rusztowa Góra	39
1998	Dolina Prądnika, część południowo-zachodnia	48
1999	Dolina Prądnika, część środkowo-zachodnia	34
2000-2001	Dolina Prądnika, część północno-zachodnia	22
2002	Dolina Prądnika, część północna	34
2003-2004	Dolina Prądnika, część północno-wschodnia	34
2005	Dolina Prądnika, część środkowo-wschodnia	51
2006	Dolina Prądnika, część środkowa	44
2007	Dolina Prądnika, Góra Koronna, Góra Okopy	54
Razem		630